•    
        • تعاريف اوليه

          سهم درصد معيني از مالكيت يك شركت سهامي است. به عنوان مثال اگر سرماية شركتي يك ميليون ريال باشد با فرض اينكه اين سرمايه به 10.000 سهم هزار ريالي تقسيم شده باشد، فردي كه 100 سهم اين شركت را در اختيار دارد مالكيت و مشاركت وي در سود و زيان به اندازة يك درصد كل شركت خواهد بود
           

          شركت سهامي شركتي است كه سرمايه آن به تعداد معيني سهم با ارزش مساوي تقسيم شده است.

          شركت هاي سهامي به دو نوع سهامي عام و سهامي خاص تقسيم مي شوند. شركت سهامي عام شركتي است كه مؤسسان آن قسمتي از سرمايه شركت را از طريق فروش سهام به مردم تأمين مي كنند و شركت سهامي خاص شركتي است كه تمام سرماية آن در موقع تأسيس، توسط مؤسسان تأمين شده است.   

          سهام عادي نوعي ابزار سرمايه‌گذاري است كه نشانگر مالكيت دارندة آن در يك شركت سهامي است و به دو دستة سهام با نام و سهام بي‌نام تقسيم مي‌شود. سهام بانام و بي‌نام از نظر مزايا، تفاوتي ندارند؛ تنها تفاوت آن‌ها درج نام دارنده روي برگه سهام و دفتر شركت در مورد سهام بانام است.
          سهام عادي داراي ويژگي‌هاي زير است:

          • سهام عادي از منابع دايمي تأمين مالي است و سررسيد ندارد. همچنين شركت انتشاردهنده سهام عادي الزامي در بازخريد اين اوراق ندارد.
          • دارندگان سهام عادي مالك شركت به حساب مي‌آيند.
          • مسئوليت دارندگان سهام عادي به مقدار سرماية آن‌ها در شركت محدود مي‌شود.
          • با توجه به توزيع گستردة سهام شركت‌هاي سهامي در دست سهامداران، هيچ سهامداري نمي‌تواند كنترل فردي خود را بر شركت اعمال كند. امور و فعاليت‌هاي جاري شركت در اختيار مديران آن است و صاحبان سهام عادي مي‌توانند با رأي خود در تصميم‌گيري‌هاي شركت دخالت كنند.
          • دارندگان سهام عادي علاوه بر حق انتخاب هيأت مديرة شركت مي‌توانند با آراي خود اقدامات پيشنهادي مديريت شركت را تأييد يا رد كنند. هر سهم يك حق رأي دارد.
          • دارندگان سهام عادي داراي حق‌تقدم‌اند، به عبارت ديگر دارندگان فعلي سهام عادي در خريد سهامي جديد شركت اولويت دارند.
          • دارندگان سهام عادي حق‌خريد و فروش و انتقال سهام خود را دارند. علاوه بر اين حق دارند دفاتر شركت را مورد بررسي قرار دهند.

          سهام ممتاز نوعي اوراق بهادار است كه دارندة آن نسبت به درآمدها و دارايي‌هاي شركت، حق يا ادعاي محدود و معيني دارد. اين نوع از سهام را به دو دليل ممتاز مي‌نامند:

          • سود اين سهام قبل از سهام عادي پرداخت مي‌شود.
          • در زمان انحلال شركت يا فروش دارايي‌ها، بعد از تسوية بدهي‌هاي شركت، ابتدا صاحبان سهام ممتاز حقوق خود را دريافت مي‌كنند و سپس باقيماندة دارايي‌ها به صاحبان سهام عادي مي‌رسد.

          سهام ممتاز را اوراق بهادار تركيبي نيز مي‌نامند چون ويژگي‌هاي سهام عادي و اوراق قرضه را با هم دارا هستند.
          سهام ممتاز از نظر نداشتن سررسيد و همچنين هزينة مالياتي، شبيه سهام عادي‌اند؛ اما با توجه به دريافت سود ثابت همانند اوراق قرضه، در گروه اوراق بهادار با درآمد ثابت قرار مي‌گيرند. ويژگي‌هاي سهام ممتاز به شرح زير است:

          • سهام ممتاز براي صاحبان آن دربردارندة نوعي حق مالكيت در شركت است.
          • سهام ممتاز بدون سررسيد است.
          • شركت انتشاردهنده الزامي ندارد دارايي‌هاي خود را وثيقه يا رهن اين اوراق قرار دهد، زيرا سهامداران ممتاز داراي حق مالكانه هستند.
          • به دارندگان اين سهام سود پرداخت مي‌شود. پرداخت سود مستلزم اين است كه شركت سود داشته باشد.
          • دارندگان سهام ممتاز از نظر دريافت سود سهام بر دارندگان سهام عادي حق‌تقدم دارند.
          • معمولاً سهام ممتاز بدون حق رأي هستند. يعني دارندگان اين سهام به هنگام انتخاب هيأت مديره و يا ساير امور مربوط به ادارة شركت حق رأي ندارند و نمي‌توانند در تصميم‌گيري‌هاي شركت دخالت كنند.

          بورس اوراق بهادار به معني يك بازار متشكل و رسمي سرمايه است كه در آن خريد و فروش سهام شركت‌ها يا اوراق قرضه دولتي يا موسسات معتبر خصوصي، تحت ضوابط و قوانين و مقررات خاصي انجام مي‌شود. مشخصه مهم بورس اوراق بهادار، حمايت قانون از صاحبان پس‌اندازها و سرمايه‌هاي راكد و الزامات قانوني براي متقاضيان سرمايه است. بورس اوراق بهادار به عنوان يك بازار منسجم و سازمان يافته، مهمترين متولي جذب و سامان دادن صحيح منابع مالي سرگردان است و با جمع‌آوري نقدينگي جامعه و فروش سهام شركت‌ها، ضمن به حركت در آوردن چرخ‌هاي اقتصاد جامعه از طريق تأمين سرمايه‌هاي موردنياز پروژه‌ها، كاهش دخالت دولت در اقتصاد و نيز افزايش درآمدهاي مالياتي، منافع اقتصادي چشمگيري به ارمغان ‌مي‌آورد و در كنار آن، اثرات تورمي ناشي از وجود نقدينگي در جامعه را نيز از بين مي‌برد.

          سهامدار مالك كسري از كل شركت است و در ريسك سود يا زيان پيش روي شركت سهيم است. سهامدار در تمامي درآمدها و دارايي‌هاي شركت سهيم است، اما سود سهام او تنها پس از پرداخت ساير بدهي‌ها پرداخت مي‌شود و در صورت انحلال شركت نيز سهم او از محل باقيمانده دارايي هاي شركت پرداخت خواهد شد. مسئوليت سهامداران محدود است و تنها به اندازه ميزان سهامي است كه در اختيار دارند. سهامداران در نشست‌هاي مجمع عمومي شركت داراي حق راي هستند و به اين ترتيب مي‌توانند در اداره شركت دخيل باشند. اگر شركت در فعاليت اقتصادي خود به موفقيت برسد در واقع سهامداران شركت به موفقيت رسيده‌اند.

          كارگزار شخصي حقوقي (شركتي) است كه خريد و فروش سهام توسط وي صورت مي‌گيرد و در قبال اين خدمت كارمزد دريافت مي نمايد. مجوز كارگزاري به افرادي داده مي‌شود كه علاوه بر داشتن برخي ويژگي‌ها از قبيل سوابق حرفه‌اي، قبولي در آزمون و امين‌بودن، مطابق قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي مي‌بايست شرايط عضويت در كانون كارگزاران، پذيرش در بورس اوراق بهادار و مجوز فعاليت در بورس را دارا باشند.

          نماد عبارت است از كد شركت‌ها كه براي سهولت شناسايي و دسته‌بندي آنها در بورس تهران مورد استفاده قرار مي‌گيرد. نماد يك شركت عبارت است از حرف اول كه نشان دهنده صنعتي است كه آن شركت در آن قرار دارد و خلاصه‌اي از نام شركت در ادامه آن. به عنوان مثال تمام شركت‌هاي بورس اوراق بهادار تهران كه در گروه بانك‌ها، موسسات اعتباري و ساير نهادهاي پولي فعاليت مي‌كنند نمادشان با "و" شروع مي‌شود مانند: وزمين (بانك ايران زمين) و ...

          منظور از عرضه اوليه، نخستين عرضه اوراق بهادار شركت پس از پذيرش آن در بورس است.

          سال مالي (يا دوره مالي) دوره‌اي ا‌ست كه براي محاسبه وضع مالي ساليانه در تجارت و سازمان‌هاي گوناگون كاربرد دارد. سال مالي هر شركتي ممكن است با شركت ديگر تفاوت كند. به عنوان مثال بعضي شركتها سال مالي خود را از اول فروردين شروع مي كنند و بعضي شركتها سال مالي خود را از ابتداي مهر آغاز مي كنند.

          مجمع عمومي عادي ساليانه براي رسيدگي به صورت‌هاي مالي شركت، رسيدگي به گزارش مديران و بازرسان شركت و تقسيم سود و اندوخته بين صاحبان سهام، سالي يكبار در زماني كه در اساسنامه پيش‌بيني شده است، تشكيل مي‌شود.
          مجمع عمومي عادي با حضور حداقل بيش از نيمي از سهامداران به نسبت تعداد سهام رسميت مي‌يابد و تصميمات همواره با اكثريت نصف به علاوه يك آراء حاضر در جلسة رسمي معتبر خواهد بود. مهلت قانوني تشكيل مجمع عمومي عادي ساليانه طبق قانون تجارت حداكثر 4 ماه پس از پايان سال مالي شركت مي‌باشد.
          دعوت صاحبان سهام براي تشكيل مجامع عمومي بايد از طريق نشر آگهي در روزنامه‌هاي كثيرالانتشار، سايت رسمي سازمان بورس يا سايت شركت به عمل آيد. فاصله بين نشر آگهي و تاريخ تشكيل مجمع حداقل 10 روز و حداكثر 40 روز مي‌باشد.

          موضوعات اصلاح يا تغيير مواد اساسنامة شركت، كاهش يا افزايش سرمايه و انحلال شركت فقط در مجمع عمومي فوق‌العاده قابل رسيدگي است. در مجمع عمومي فوق‌العاده دارندگان بيش از نصف سهامي كه حق رأي دارند بايد حاضر باشند و تصميمات مجمع همواره با اكثريت دو سوم آراء حاضر در جلسة رسمي معتبر خواهد بود.

          هرگاه شركت براي توسعة فعاليت‌هاي خود به منابع مالي جديد نياز داشته باشد، با پيشنهاد هيئت مديره، سهامداران شركت افزايش سرمايه را در جلسة مجمع عمومي فوق‌العاده مورد بررسي و رأي‌گيري قرار مي‌دهند تا سرماية شركت به ميزان مورد نظر افزايش يابد. شركت‌ها از سه روش ذيل مي‌توانند سرماية خود را افزايش دهند:

          • از محل سود انباشته و اندوختة طرح و توسعه در قالب سهام جايزه: معمولا شركتها مقداري از سود ساليانه خود را در حساب اندوخته ذخيره مي نمايند و در زمان مقتضي با انتقال موجودي اين حساب به حساب سرمايه و انتشار اوراق سهام جديد، سرمايه اسمي شركت را افزايش مي دهند و سپس اوراق سهام جديد را به نسبت سهام قبلي بين سهامداران توزيع مي نمايند. چون در اين حالت سهامداران پولي بابت اوراق جديد پرداخت نمي نمايند، اصطلاحاً به آن افزايش سرمايه به روش جايزه مي گويند.
          • از محل آوردة نقدي و مطالبات در قالب حق تقدم: زماني كه شركت اندوخته اي جهت افزايش سرمايه در اختيار ندارد و جهت ايجاد نقدينگي قصد افزايش سرمايه را داشته باشد، مي تواند از اين روش براي افزايش سرمايه استفاده كند(توضيح اينكه گاهي شركتها مقداري از مبلغ افزايش سرمايه را بصورت اندوخته دارند ولي اين مقدار براي افزايش موردنظر كافي نيست، در اين حالت شركت مي تواند از روش اول و دوم همزمان مبلغ افزايش سرمايه را تأمين كند). در اين حالت شركت به هر سهامدار به نسبت تعداد سهام قبلي امتيازي جهت خريد سهام جديد مي دهد كه اصطلاحا به آن حق تقدم مي گويند. پس از ثبت افزايش به اين روش برگه هاي حق تقدم به آدرس سهامداران ارسال مي گردد. سهامداران پس از دريافت برگه هاي حق تقدم در صورت تمايل، مبلغ اسمي سهام متعلقه (كه تعداد آن در برگه حق تقدم مشخص مي شود) را در مهلت مقرر به حساب شركت واريز نموده و پس از مدتي برگه هاي سهام جديد به سهامداران داده مي شود. در صورتي كه سهامدار به هر علتي مايل نباشد از امتياز حق تقدم خويش استفاده نمايد، مي تواند اين امتياز را به ديگري واگذار نمايد. براي اينكار مي بايست با مراجعه به كارگزاري و تكميل فرم درخواست فروش، تقاضاي فروش حق تقدم خود را بنمايد. خريداران بـــــرگه هاي حق تقدم مي بايست علاوه بر پرداخت مبلغي كه بابت خريد حق تقدم به فروشنده مي پردازند مبلغ اسمي تعداد حق تقدم خريداري شده را نيز به حساب شركت واريز و به انتظار دريافت برگه هاي سهام بمانند. در زماني كه به هر دليلي سهامداري از حق تقدم خود استفاده ننمايد و يا به علت نداشتن آدرس پستي دقيق نزد شركت موفق به دريافت برگه حق تقدم خود نشود، شركت پس از فروش اين برگه ها در بازار وجه آن را در حساب سهامدار نزد شركت نگهداري مي نمايد.
          • از محل صرف سهام: در اين روش با سلب حق تقدم سهامداران، سهام جديد ناشي از افزايش سرمايه به قيمت بازار مورد پذيره كليه متقاضيان قرار مي گيرد.

          درآمد هر سهم يا به اختصار EPS، از تقسيم سود خالص شركت پس از كسر ماليات بر تعداد كل سهام شركت محاسبه مي شود.

          همه ساله شركت‌ها بخشي از سود خالص را مطابق قانون (ذخيره قانوني) و بخشي را براساس نياز شركت نزد خود نگهداري مي‌كنند و مابقي را بين سهامداران تقسيم مي‌نمايند. بنابراين سود تقسيمي هر سهم از تقسيم كل سود قابل تقسيم به تعداد سهام شركت بدست مي‌آيد.